Fazla Mesai Ücreti

FAZLA ÇALIŞMA NEDİR?

İş kanununa göre normal çalışma süreleri madde 63’de düzenlenmiştir. Bu maddeye göre normal çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Taraflarca aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek uygulanır. Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine, günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir.

Yukarıda bahsettiğimiz gibi kanunda belirtilen durumlar haricinde haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalara “fazla çalışma” denilmektedir. Haftalık çalışma süresinin sözleşmede 45 saatten daha az belirlendiği durumlarda, bu çalışma süresini aşan ve 45 saate kadar yapılan çalışmalara “fazla sürelerle çalışma” denilmektedir.  Madde 63’de belirtilen denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Bu fazla çalışma sürelerinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saati aşamaz. Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma sürelerinin hesabında yarım saatten az olan çalışmalar yarım saat, yarım saatten fazla olan süreler bir saat olarak hesaplanır.

FAZLA ÇALIŞMA DURUMUNDA ÖDENECEK ÜCRET NASIL HESAPLANIR?

Her bir saat fazla çalışma için ödenecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle hesaplanır. Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir.

İşçi isterse fazla çalışma karşılığı olarak zamlı ücret yerine fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir. İşçi kullanmak istediği fazla zamanı altı ay içinde, çalışma saatleri içinde ve ücret kesintisi olmadan kullanabilir.

HANGİ DURUMLARDA FAZLA ÇALIŞMA YAPTIRILAMAZ?

Genellikle ücret karşılığı ya da serbest zaman karşılığı fazla çalışma yapılması sıkça görülen bir durumdur. Ancak bazı işçilere fazla çalışma yaptırılması kanunen yasaklanmıştır. Bu işçiler;
a) 18 yaşını doldurmamış işçiler,
b) İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesi ile önceden veya sonradan fazla çalışmayı kabul etmiş olsalar bile sağlıklarının elvermediği işyeri hekiminin veya Sosyal Sigortalar Kurumu Başkanlığı hekiminin, bunların bulunmadığı yerlerde herhangi bir hekimin raporu ile belgelenen işçiler,
c) Gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren işçiler,
d) Kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçilerdir.

Yukarıda saydığımız kişiler kişisel durumlarından dolayı fazla çalıştırılamazlar. Bir de bazı iş kolları vardır ki bu kollarda çalışan işçilerin de fazla mesai yapması yasaklanmıştır. Bu iş kolları;
a) İş Kanununun 63 üncü maddesinin son fıkrası uyarınca sağlık kuralları bakımından günde ancak 7,5 saat ve daha az çalışılması gereken işlerde,
b) Aynı Kanunun 69 uncu maddesinin l inci fıkrasındaki tanıma göre gece sayılan gün döneminde yürütülen işlerde
c) Maden ocakları, kablo döşemesi, kanalizasyon, tünel inşaatı gibi işlerin yer ve su altında yapılanlarında fazla çalışma yaptırılamaz.

ÜST DÜZEY YÖNETİCİ İŞÇİLER İÇİN FAZLA ÇALIŞMA ALACAĞI

Kanun işçilerin fazla çalışmasıyla ilgili sınırları kesin olarak çizmiş olsa da işyerinde üst düzey yönetici olarak çalışan işçilerin fazla çalışma alacaklarıyla ilgili durum biraz farklıdır. Yargıtay’ın artık istikrar kazanmış kararlarına göre bir iş yerinde çalışan üst düzey yönetici konumundaki işçi eğer kendi çalışma saatlerini, koşullarını kendisi belirliyorsa görev ve sorumluluklarının gerektirdiği ücretinin ödenmesi durumunda, ayrıca fazla çalışma ücretine hak kazanamaz. Bununla birlikte üst düzey yönetici konumunda olan işçiye aynı yerde görev ve talimat veren bir başka yönetici ya da şirket ortağı bulunması halinde, işçinin çalışma gün ve saatlerini kendisinin belirlediğinden söz edilemeyeceğinden, yasal sınırlamaları aşan çalışmalar için fazla çalışma ücreti talep hakkı doğar.

FAZLA ÇALIŞMA DURUMLARINDA İZLENMESİ GEREKEN USUL NEDİR?

Zorunlu haller ve olağanüstü durumlar haricinde fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma için işçinin onayı gerekmektedir. Ancak zorunlu hal ve olağanüstü durumlarda bu onay aranmaz. İşveren bu onayı her yılın başında işçilerden yazılı olarak alır ve işçinin özlük dosyasının içinde saklar.

FAZLA ÇALIŞMAYI  İSPAT YÜKÜ

Fazla çalışmayı ispat yükümlülüğü fazla sürelerle çalıştığını iddia eden işçiye aittir. Bu iddiasını da bordrolar, işyeri kayıtları, işyeri yazışmaları ve elinde yazılı bir belge yoksa tanık beyanlarıyla ispat edebilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.